Initiatiefplan Den Bosch

Water-sterk, klimaatadaptief en ecologisch rijk Den Bosch als basis voor nieuwe woon- en werkgebieden

Uit onze Brabantstadstudie blijkt Den Bosch op een aantal thema’s uit te blinken: de stad Den Bosch kent een grote vraag naar woningen voor starters en gezinnen en er is een hoog animo voor woon- en werkgebieden waarin plaats is voor community en collectief. Tegelijk heeft Den Bosch een actueel en urgent watervraagstuk: water in relatie tot veiligheid, kwaliteit, retentie en daarmee ook koeling. Door deze wensen en maatschappelijke opgaven te verenigen, kan Den Bosch zich opnieuw positioneren. Hoe? Door dicht bij haar kenmerkende historische karakter(s) te blijven.

Grondslag - de fundamenten van Den Bosch

Bij de stad Den Bosch denkt men al snel aan Hieronymus Bosch. Een baken voor de stad; vroeger weggehoond als 'den duvelmakere', tegenwoordig zien we in zijn werk de kracht van vernieuwende beeldentaal. Vooral zijn op elkaar ingrijpende werken tonen een mate van schuld van ‘de slechte mens’ aan landschap, natuur en – vreemde - wezens. Zouden we de 'Tuin der Lusten' juist ook holistisch kunnen zien, als een balans van natuur, mens, het leven?

Door koppeling te maken van zowel Brabantstadstudie, de specifieke maatschappelijke opgaven van de stad én de locatiespecifieke krachten, kan een visie/strategie ontstaan die aansluit op meerdere urgente behoeften van de stad.

Initiatiefvoorstellen Brabantstadstudie

Op basis van de bevindingen en conclusies van alle (deel-)onderzoeken van Brabantstadstudie zijn initiatiefvoorstellen gemaakt voor diverse (theoretische) locaties en/of voor de implementatie van trends en ontwikkelingen die naar voren zijn gekomen. Hiermee leggen we nadrukkelijk de link tussen theorie (nieuw opgedane kennis over de woonopgaven in de steden) en praktijk (waarin we dagelijks samen met diverse stakeholders werken aan het realiseren van de beste woon- en leefomgevingen).

Het máken van de initiatiefplannen is daarbij belangrijker dan de uitkomst ervan. Als onderdeel van het totaalonderzoek leren de initiatief-voorstellen ons namelijk op andere manieren opgaven te benaderen en processen in te richten en samen te werken met nieuwe coalities en andere professionele relaties. Niet alleen de aanpak, ook het type locatie is steeds anders; geen eigen grondposities, wel uiteenlopend in o.a. schaalgrootte, (binnen-)stedelijke ligging, huidige functie en gebiedseigen kwaliteiten.

De komende weken lichten we de verschillende initiatiefvoorstellen toe.

Den Bosch, de Moerasdraak

Den Bosch werd vroeger gezien als een onneembare vesting, vanwege haar ligging tussen de moerasgebieden, en werd daarom ook wel ‘de Moerasdraak’ genoemd. De Moerasdraak is een van de bekendste identiteitsdragers van Den Bosch. Mogelijk verwijst ook de beeltenis van de Drakenfontein op het Stationsplein naar deze bijnaam.

Om woongebieden te creëren van en op de natte moerassige gronden, werden zandwinputten geslagen. Met het opgegraven zand werden de gronden opgedekt, zodat erop gebouwd kon worden. De stad kreeg dus verschillende waterplassen. Deze zandafgravingen - Het IJzeren Kind, IJzeren Man, IJzeren Vrouw en IJzeren Bos – staan samen bekend als ‘de IJzeren familie’. De Moerasdraak verrees dus uit natte gronden en staat ook nu nog als sterk en krachtig beest zijn mannetje in dat platte, natte land.

image alt

Gebiedsontwikkeling in gedachtegang van de Moerasdraak

Voor het initiatiefplan hebben we een gebied gezocht waar verschillende systemen - natuur, bedrijvigheid en water - ook in onbalans op elkaar ingrijpen. Als prachtige historische stad kent Den Bosch - net als Leiden, Delft, Den Haag - een sterk opwarmende binnenstad. Maar de stad heeft ook een aantal gebieden (de zandafgravingen) met een potentieel groot verkoelend effect om deze opwarming tegen te gaan. Het verkoelend effect van deze gebieden gaat echter verloren door de bedrijvigheid, de versteende omgeving en het ontbreken van groen. Het (regen)water wordt niet goed opgenomen in de verharde ondergrond, waardoor bodem-droogte de overhand krijgt. Met opwarming tot gevolg.

De vraag die wij onszelf stellen is: Hoe kan een dynamische, langdurige gebiedstransitie bijdragen aan zowel een rijke ecologie, klimaatadaptatie, nieuwe economieën alsook duurzame woon-en werkgebieden? Hierbij kijken we op dezelfde holistische manier als Hieronymus Bosch in zijn schilderijen deed. In onze gebiedsontwikkeling grijpen we terug op de historie en traditie in aanpak; om balans terug te brengen tussen de natte(re) gronden en een gezonde, groene woon- en werkomgeving.

image alt

Het 'open' team

In de zomer van 2019 ging BPD met een club mensen van voornamelijk Bosschenaren in gesprek. Het team is niet 'af', maar staat open voor nieuwe samenwerkingen en draagt uit dat we dat graag doen met direct betrokkenen, zoals ondernemers, de gemeente, corporaties, enzoverder. Meedenkers van het 1e uur zijn:

Het 1e wat ons bindt, is de overtuiging dat wij in samenwerking een bredere vraag kunnen antwoorden en een resultaat met meer impact teweeg kunnen brengen. De gedachtegang die we daar gezamenlijk hebben gevoeld, brengen we hier in beeld. Het is daarmee een uitnodiging aan eenieder die in Den Bosch serieus mee wil denken en dóen.

De Aanpak

image alt

Noodzaak van deze aanpak

Een innovatieve aanpak zoals we die in Den Bosch hebben gekozen is nodig om middels gebiedsontwikkeling bij te dragen aan de maatschappelijke opgaven. BPD ziet de maatschappelijke opgaven juist als aanjager van vernieuwing in gebiedsontwikkeling. Het werken vanuit een brede coalitie is nodig om op een andere manier stad te maken.

Door juist de maatschappelijke opgave in een initiatiefplan centraal te stellen kunnen we gezamenlijk met impact zoeken naar en werken aan de transities van gebieden naar gezonde, natuurlijke, woon- en werkomgevingen. Van vernieuwende beeldentaal naar vernieuwende leefomgevingen!

Uitnodiging:

Zoals we al aangaven is een opgave als deze gebaat bij een creatieve, lef hebbende en stevige coalitie. Daartoe gaan we graag in gesprek met partijen en personen die kunnen bijdragen aan de verwezenlijking van deze gedachtegang. Niet in het algemeen, maar met het oog op een specifieke locatie.

Meer weten en/of bijdragen aan een groene toekomst?
Neem contact op met Elisabeth Boersma: e.boersma@bpd.nl

Meer initiatiefplannen Terug naar het overzicht
Bevindingen, columns, thema-artikelen Overzicht alle publicaties